Namoz nega muhim
إِنَّ ٱلصَّلَوٰةَ كَانَتْ عَلَى ٱلْمُؤْمِنِينَ كِتَٰبًا مَّوْقُوتًا
Albatta, namoz moʻminlarga vaqtlari belgilangan farz qilingandir.
Namoz har bir aqli raso va balogʻatga yetgan musulmonga farz. Bolalar yetti yoshdan oʻrgatiladi. Ayollar hayz va nifos paytida namozdan ozod boʻladilar va ularni qazo qilmaydilar. Paygʻambarimiz ﷺ aytdilar: “Qiyomat kuni bandadan birinchi hisob qilinadigan narsa namozdir.” (Nasoiy 465, Termiziy 413)
Namoz shartlari
Bular namoz boshlanishidan oldin bajarilishi va namoz davomida saqlanishi kerak.
- Hadasdan poklik — tahoratli boʻlish, kerak boʻlsa gʻusl qilish
- Badan, kiyim va joyning pokligi — najosatdan xoli boʻlishi
- Avratni yopish — erkaklar uchun kindikdan tizzagacha; ayollar uchun yuz va qoʻllardan (Hanafiy mazhabida oyoqlardan ham) boshqa butun badan
- Vaqt kirishi — har bir namozning oʻz vaqti bor
- Qiblaga yuzlanish — Makkadagi Kaʼba tomon
- Niyat — qalbda, aniq namoz uchun
Tahorat
Paygʻambarimiz ﷺ tahorat olgan tartib, sunnatlari bilan.
- 1
Niyat va Bismilloh
Qalbda tahoratga niyat qiling va “Bismilloh” deng.
- 2
Qoʻllarni yuvish
Ikki qoʻlni bilakkacha uch marta, barmoqlar orasini ham yuving.
- 3
Ogʻizni chayish
Ogʻizga suv olib uch marta chaying.
- 4
Burunni chayish
Burunga suv tortib, chap qoʻl bilan qoqing, uch marta.
- 5
Yuzni yuvish
Soch oʻsgan joydan iyak ostigacha va quloqdan quloqqacha, uch marta.
- 6
Qoʻllarni yuvish
Avval oʻng, keyin chap qoʻlni barmoq uchidan tirsaklar bilan qoʻshib, uch marta.
- 7
Bosh va quloqlarga mash tortish
Hoʻl qoʻllarni boshning oldidan orqasiga va yana orqaga yurgizing, soʻng quloqlarning ichi va tashqarisiga mash torting.
- 8
Oyoqlarni yuvish
Avval oʻng, keyin chap oyoqni toʻpiqlar bilan qoʻshib, barmoqlar orasini ham, uch marta.
- 9
Guvohlik bering
أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَٰهَ إِلَّا ٱللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ، وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ
Ashhadu an la ilaha illallahu wahdahu la sharika lah, wa ashhadu anna Muhammadan 'abduhu wa rasuluh
Kim tahoratdan keyin buni aytsa, unga jannatning sakkiz eshigi ochiladi (Sahihi Muslim 234).
Toʻrtta: yuzni yuvish, qoʻllarni tirsaklar bilan yuvish, boshning toʻrtdan biriga mash tortish, oyoqlarni toʻpiqlar bilan yuvish.
Oltita: niyat, yuz, qoʻllar, boshning bir qismiga mash, oyoqlar va tartib.
Yettita: niyat, yuz, qoʻllar, butun boshga mash, oyoqlar, uzluksizlik (muvolot) va ishqalash (dalk).
Oltita: yuz (ogʻiz va burun bilan), qoʻllar, quloqlar bilan butun boshga mash, oyoqlar, tartib va uzluksizlik; niyat shartdir.
Tahoratni nima buzadi
| Sabab | Hukm |
|---|---|
| Old yoki orqa yoʻldan chiqqan har qanday narsa (siydik, najas, yel) | Tahoratni buzadi — ittifoq |
| Chuqur uyqu, hushdan ketish, mastlik, aqlni yoʻqotish | Tahoratni buzadi — ittifoq |
| Oqib chiqqan qon, yiring yoki ogʻiz toʻla qusish | Hanafiy mazhabida tahoratni buzadi; Hanbaliyda koʻp boʻlsa |
| Avratni bevosita ushlash | Shofeʼiy va Hanbaliyda buzadi; Molikiyda shartlar bilan; Hanafiyda buzmaydi |
| Nomahram jins bilan teri tegishi | Shofeʼiy: buzadi; Molikiy va Hanbaliy: faqat shahvat bilan; Hanafiy: buzmaydi |
| Namozda ovoz chiqarib kulish | Hanafiy mazhabida tahorat va namozni buzadi |
| Tuya goʻshtini yeyish | Hanbaliy mazhabida tahoratni buzadi |
Namoz vaqtlari
| Namoz | Boshlanishi | Tugashi |
|---|---|---|
| Bomdod | Subhi sodiq | Quyosh chiqishi |
| Peshin | Quyosh zavoldan ogʻishi bilan | Narsaning soyasi oʻz uzunligiga teng boʻlganda (Hanafiy mazhabida ikki baravar), zavol soyasidan tashqari |
| Asr | Peshinning tugashi | Quyosh botishi — quyosh sargʻaygunicha kechiktirish makruh |
| Shom | Quyosh botishi | Qizil shafaqning yoʻqolishi (Imom Abu Hanifaga koʻra oq shafaq) |
| Xufton | Shomning tugashi | Subhi sodiq — afzal vaqti yarim kechadan oldin |
Quyosh chiqayotganda, zavolda va botayotganda, shuningdek bomdod va asr namozidan keyin nafl namoz oʻqilmaydi. Koʻpchilikka koʻra qazo farz namozlarni bu vaqtlarda oʻqish mumkin, faqat Hanafiy mazhabida oʻsha uch lahzaning oʻzida mumkin emas.
Har bir namozning rakatlari
Sunnati muakkadalar koʻrsatilgan. Asrdan oldin toʻrt va xuftondan oldin ikki rakat sunnat ixtiyoriy. Shofeʼiy va Hanbaliylar peshindan oldin ikki rakat muakkada sanaydilar.
| Namoz | Oldingi sunnat | Farz | Keyingi sunnat | Qiroat |
|---|---|---|---|---|
| Bomdod | 2 | 2 | — | Jahriy |
| Peshin | 4 (Hanafiy) / 2 | 4 | 2 | Maxfiy |
| Asr | 4 (ixtiyoriy) | 4 | — | Maxfiy |
| Shom | — | 3 | 2 | Birinchi ikkitasida jahriy |
| Xufton | 4 (ixtiyoriy) | 4 | 2 + Vitr | Birinchi ikkitasida jahriy |
| Juma | 4 (Hanafiy) / 2 | 2 | 4 yoki 2 | Jahriy |
Vojib. Bir salom bilan uch rakat, ikkinchisidan keyin oʻtirish, uchinchi rakatda rukuʼdan oldin qunut.
Sunnati muakkada. Kamida bir rakat, odatda uch (ikki, soʻng bir), oʻn bir rakatgacha.
Sunnati muakkada. Ikki rakatlik juft namozdan (shaf') keyin bir rakat.
Sunnati muakkada. Kamida bir, afzali oʻn bir; oxirgi rakatda rukuʼdan keyin qunut.
Namoz qanday oʻqiladi, bosqichma-bosqich
Bomdod kabi ikki rakatli namoz. Uch yoki toʻrt rakatlilarda birinchi tashahhuddan keyin turib davom eting, qoʻshimcha rakatlarda faqat Fotihani oʻqing.
- 1
Niyat
Qiblaga yuzlaning va qalbingizda aniq namozni niyat qiling.
- 2
Iftitoh takbiri
ٱللَّهُ أَكْبَرُ
Allahu akbar
Qoʻllarni koʻtarib takbir ayting. Endi namozga kirdingiz.
- 3
Qiyom va sano
سُبْحَانَكَ ٱللَّهُمَّ وَبِحَمْدِكَ، وَتَبَارَكَ ٱسْمُكَ، وَتَعَالَىٰ جَدُّكَ، وَلَا إِلَٰهَ غَيْرُكَ
Subhanaka Allahumma wa bihamdika, wa tabaraka-smuka, wa ta'ala jadduka, wa la ilaha ghayruk
Oʻng qoʻlni chap qoʻl ustiga qoʻyib, sanoni ichda oʻqing.
- 4
Istioza va Fotiha
أَعُوذُ بِٱللَّهِ مِنَ ٱلشَّيْطَٰنِ ٱلرَّجِيمِ — بِسْمِ ٱللَّهِ ٱلرَّحْمَٰنِ ٱلرَّحِيمِ
A'udhu billahi minash-shaytanir-rajim. Bismillahir-Rahmanir-Rahim
Fotiha surasini oʻqing, “Omin” deng, soʻng birinchi ikki rakatda yana bir sura yoki bir necha oyat oʻqing.
- 5
Ruku'
سُبْحَانَ رَبِّيَ ٱلْعَظِيمِ
Subhana Rabbiyal-'Azim (3×)
“Allohu akbar” deb, belni tekis tutib egiling, qoʻllar tizzalarda.
- 6
Rukuʼdan turish
سَمِعَ ٱللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ — رَبَّنَا وَلَكَ ٱلْحَمْدُ
Sami'allahu liman hamidah. Rabbana wa lakal-hamd
Toʻliq tik turib, biroz toʻxtang.
- 7
Sajda
سُبْحَانَ رَبِّيَ ٱلْأَعْلَىٰ
Subhana Rabbiyal-A'la (3×)
“Allohu akbar” deb yetti aʼzo bilan sajda qiling: burun bilan peshona, ikki kaft, ikki tizza va ikki oyoq barmoqlari.
- 8
Ikki sajda orasida oʻtirish
رَبِّ ٱغْفِرْ لِي
Rabbighfir li
Xotirjam oʻtiring, soʻng ikkinchi sajdani qiling. Shu bilan bir rakat tugaydi.
- 9
Ikkinchi rakat
“Allohu akbar” deb turing va Fotihadan ikki sajdagacha takrorlang.
- 10
Tashahhud
ٱلتَّحِيَّاتُ لِلَّهِ وَٱلصَّلَوَاتُ وَٱلطَّيِّبَاتُ، ٱلسَّلَامُ عَلَيْكَ أَيُّهَا ٱلنَّبِيُّ وَرَحْمَةُ ٱللَّهِ وَبَرَكَاتُهُ، ٱلسَّلَامُ عَلَيْنَا وَعَلَىٰ عِبَادِ ٱللَّهِ ٱلصَّالِحِينَ، أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَٰهَ إِلَّا ٱللَّهُ وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ
At-tahiyyatu lillahi was-salawatu wat-tayyibat. As-salamu 'alayka ayyuhan-nabiyyu wa rahmatullahi wa barakatuh. As-salamu 'alayna wa 'ala 'ibadillahis-salihin. Ashhadu an la ilaha illallah, wa ashhadu anna Muhammadan 'abduhu wa rasuluh
Ikkinchi sajdadan keyin oʻtirib, tashahhud (attahiyyot) oʻqing.
- 11
Paygʻambarimizga ﷺ salovot
ٱللَّهُمَّ صَلِّ عَلَىٰ مُحَمَّدٍ وَعَلَىٰ آلِ مُحَمَّدٍ كَمَا صَلَّيْتَ عَلَىٰ إِبْرَاهِيمَ وَعَلَىٰ آلِ إِبْرَاهِيمَ إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ، ٱللَّهُمَّ بَارِكْ عَلَىٰ مُحَمَّدٍ وَعَلَىٰ آلِ مُحَمَّدٍ كَمَا بَارَكْتَ عَلَىٰ إِبْرَاهِيمَ وَعَلَىٰ آلِ إِبْرَاهِيمَ إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ
Oxirgi oʻtirishda tashahhuddan keyin Ibrohimiy salovot va duo oʻqing.
- 12
Salom bilan tugatish
ٱلسَّلَامُ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَةُ ٱللَّهِ
As-salamu 'alaykum wa rahmatullah
Boshni avval oʻngga, soʻng chapga burang.
Mazhablar orasidagi farqlar
Toʻrt mazhabning barchasi ahli sunna ichidagi toʻgʻri yoʻllardir. Oʻzingiz oʻrgangan yoki jamoangizda keng tarqalgan mazhabga ergashing — Oʻzbekistonda bu Hanafiy mazhabi.
Faqat iftitoh takbirida.
Iftitoh takbirida, rukuʼdan oldin va keyin hamda birinchi tashahhuddan turishda.
Iftitoh takbirida (muʼtabar qavl).
Iftitoh takbirida hamda rukuʼdan oldin va keyin.
Erkaklar kindik ostida; ayollar koʻkrak ustida.
Koʻkrakdan pastda va kindikdan yuqorida.
Farz namozlarda qoʻllar yonda (sadl); nafllarda bogʻlash joiz.
Kindik ostida.
Iqtido qiluvchi tinglaydi va oʻqimaydi.
Iqtido qiluvchiga har rakatda farz.
Maxfiy namozlarda mustahab; imom jahriy oʻqiganda oʻqilmaydi.
Maxfiy namozlarda va imom toʻxtaganda mustahab.
Bomdodda yoʻq; qunut vitrda.
Bomdodning ikkinchi rakatida rukuʼdan keyin sunnat.
Bomdodda rukuʼdan oldin maxfiy mustahab.
Musibat paytlaridan boshqa vaqtda bomdodda yoʻq; qunut vitrda.
Namozni nima buzadi
- Qasddan gapirish, oz boʻlsa ham (Shofeʼiy va boshqalarga koʻra beixtiyor gapirish kechiriladi)
- Yeyish yoki ichish
- Namozga aloqasiz koʻp harakat
- Tahoratning buzilishi
- Uzrsiz koʻkrakni qibladan burish
- Rukn yoki shartni tark etish
- Ovoz chiqarib kulish
- Avratning uzoq vaqt ochilib qolishi
Sajdai sahv
Sajdai sahv — xato bilan qilingan kamchilik, qoʻshimcha yoki shubhani toʻldiradigan ikki qoʻshimcha sajda.
Oxirgi tashahhuddan keyin: oʻngga bir salom, ikki sajda, soʻng tashahhud, salovot va oxirgi salom.
Oxirgi salomdan oldin, tashahhud va salovotdan keyin.
Kamchilik uchun salomdan oldin; qoʻshimcha uchun salomdan keyin.
Odatda salomdan oldin; xato bilan erta tugatilganda salomdan keyin.
Uch rakat oʻqidimmi yoki toʻrtmi, deb shubha qilsangiz, ozini asos qiling va sajdai sahv qiling (Sahihi Muslim 571).
Boshqa namozlar
Juma namozi
Xutbadan keyin jamoat bilan ikki rakat, peshin oʻrniga. Balogʻatga yetgan, muqim erkaklarga farz.
Hayit namozlari
Ramazon va Qurbon hayitlarida qoʻshimcha takbirlar bilan ikki rakat. Hanafiylarda vojib; boshqalarda sunnati muakkada.
Janoza namozi
Tik turib toʻrt takbir, ruku' va sajdasiz: Fotiha (yoki sano), salovot, marhum uchun duo, soʻng salom.
Taroveh
Ramazonda kechki namoz, ikki rakatdan. Toʻrt mazhabda yigirma rakat; sakkiz rakat ham oʻqiladi.
Tahajjud va zuho
Uyqudan keyingi tungi namoz, afzali tunning oxirgi uchdan birida; zuho (choshgoh) — kun yoyilgandan peshindan oldingacha.
Istixora
Muboh ishdan oldin ikki rakat nafl va undan keyin yoʻl soʻrash duosi.
Taxminan 77 km va undan ortiq safarda toʻrt rakatli namozlarni ikki rakat oʻqish vojib. Jam' faqat Arafot va Muzdalifada.
Taxminan 81 km va undan ortiq safarda qasr va jam' (peshin bilan asr, shom bilan xufton) joiz.
Taxminan 80 km va undan ortiqda qasr sunnati muakkada; jam' joiz.
Taxminan 81 km va undan ortiqda qasr afzal; jam' joiz.
Gʻusl va tayammum
Gʻusl (toʻliq yuvinish)
- 1
Niyat qiling va Bismilloh deng
Jinsiy aloqa, maniy chiqishi, hayz yoki nifos tugaganidan keyin farz.
- 2
Qoʻllar va avratni yuving
Har qanday najosatni ketkazing.
- 3
Tahorat oling
Namozdagidek; oyoqlarni oxirida yuvish mumkin.
- 4
Butun badanga suv quying
Boshga uch marta, soʻng oʻng va chap tomonga, suv butun teri va soch tubiga yetsin. Hanafiylar ogʻiz va burunni chayishni ham farz deydi.
Tayammum
- 1
Qachon joiz
Suv boʻlmaganda yoki uni ishlatish zarar bersa.
- 2
Pok tuproqqa uring
Niyat bilan ikki kaftni pok tuproq yoki changga uring.
- 3
Yuz va qoʻllarga mash torting
Yuzga, soʻng qoʻllarga mash torting (Hanafiy va Shofeʼiyda tirsaklargacha).
Savollar
Koʻp beriladigan savollar
Agar namozni oʻtkazib yuborsam-chi?
Qoldirilgan farz namozni imkon qadar tez qazo qilish kerak, agar uzrsiz qoldirilgan boʻlsa tavba bilan.
Arab tilidan boshqa tilda namoz oʻqish mumkinmi?
Namozdagi qiroat va belgilangan zikrlar arabchadir. Yangi boshlovchilar avval Fotihani oʻrgansin; namozdan tashqari shaxsiy duolar istalgan tilda boʻlishi mumkin.
Qaysi mazhabga ergashishim kerak?
Toʻrt ahli sunna mazhabidan istalgan biriga. Koʻpchilik oʻz jamoasi yoki ustozining mazhabiga ergashadi va unda sobit turadi.
Ayollar qanday namoz oʻqiydi?
Ayollar ham xuddi shunday oʻqiydi, mazhablar qayd etgan baʼzi holat farqlari bilan (masalan, ruku' va sajdada aʼzolarni yigʻibroq turish). Jamoat namozi ayollarga farz emas.