Farz boʻlishi
يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ كُتِبَ عَلَيْكُمُ ٱلصِّيَامُ كَمَا كُتِبَ عَلَى ٱلَّذِينَ مِن قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ
Ey iymon keltirganlar, sizlardan avvalgilarga farz qilinganidek, sizlarga ham roʻza farz qilindi, shoyad taqvodor boʻlsangiz.
Ramazon yangi oyni koʻrish yoki Shaʼbonning oʻttiz kuni toʻlishi bilan boshlanadi. Paygʻambarimiz ﷺ aytdilar: “Kim Ramazon roʻzasini iymon va savob umidida tutsa, oʻtgan gunohlari kechiriladi.” (Sahihi Buxoriy 38, Sahihi Muslim 760)
Kimga roʻza farz — va kim ozod
| Shaxs | Hukm | Keyin |
|---|---|---|
| Balogʻatga yetgan, aqli raso, sogʻlom, muqim musulmon | Roʻza tutishi farz | — |
| Musofir (taxminan 80 km va undan ortiq safar) | Roʻzani tutmasligi mumkin | Kunlarni qazo qiladi |
| Vaqtincha kasal | Roʻza zarar bersa yoki tuzalishni kechiktirsa, tutmasligi mumkin | Kunlarni qazo qiladi |
| Surunkali kasal yoki roʻza tuta olmaydigan keksa | Ozod | Har bir kun uchun fidya beradi |
| Hayz yoki nifos | Roʻza tutmaydi | Kunlarni qazo qiladi |
| Homilador yoki emizikli, zarardan qoʻrqsa | Roʻzani tutmasligi mumkin | Kunlarni qazo qiladi; baʼzi mazhablar faqat bola uchun qoʻrqqanda fidya ham qoʻshadi |
| Balogʻatga yetmagan bola | Farz emas | Asta-sekin oʻrgatiladi |
Roʻza qanday tutiladi
- 1
Niyat
Qalbda roʻza niyat qiling. Ramazon uchun Molikiy, Shofeʼiy va Hanbaliy mazhablari niyatni tongdan oldin shart qiladi; Hanafiy mazhabi peshindan oldingacha ruxsat beradi. Molikiylar butun oy uchun bitta niyatni kifoya deydi.
- 2
Saharlik
Tongdan oldin ovqatlaning, uni bomdodga yaqin vaqtgacha kechiktiring. “Saharlik qilinglar, saharlikda baraka bor.” (Sahihi Buxoriy 1923)
- 3
Tongdan quyosh botguncha tiyilish
Subhi sodiqdan (bomdod) quyosh botguncha (shom) yeyish, ichish, chekish va er-xotin yaqinligi yoʻq.
- 4
Til va aʼzolarni saqlash
Yolgʻon, gʻiybat, janjal va roʻza savobiga zarar yetkazadigan har narsadan saqlaning.
- 5
Iftor
ذَهَبَ ٱلظَّمَأُ وَٱبْتَلَّتِ ٱلْعُرُوقُ وَثَبَتَ ٱلْأَجْرُ إِنْ شَاءَ ٱللَّهُ
Dhahaba adh-dhama'u wabtallatil-'uruqu wa thabatal-ajru in sha' Allah
Quyosh botishi bilan iftorga shoshiling, afzali yangi xurmo yoki suv bilan (Abu Dovud 2357).
Roʻzani nima buzadi
| Amal | Taʼsiri | Lozim boʻladigan narsa |
|---|---|---|
| Qasddan yeyish yoki ichish | Roʻzani buzadi | Qazo; Hanafiy va Molikiylarda kafforat ham |
| Kunduzi er-xotin yaqinligi | Roʻzani buzadi | Qazo va kafforat (ittifoq) |
| Qasddan qusish | Roʻzani buzadi | Qazo |
| Hayz yoki nifos boshlanishi | Roʻzani tugatadi | Qazo |
| Qasddan chekish yoki tutun yutish | Roʻzani buzadi | Qazo |
| Ozuqaviy ukol yoki tomchilar | Roʻzani buzadi | Qazo |
| Unutib yeyish | Roʻzani buzmaydi | Roʻzani davom ettiring (Molikiy: kunni qazo qiling) |
| Beixtiyor qusish | Roʻzani buzmaydi | — |
| Tish yuvish, misvok, soʻlak yutish | Roʻzani buzmaydi | Tish pastasini yutmang |
| Choʻmilish, atir, koʻz tomchisi (koʻpchilik fikri) | Roʻzani buzmaydi | — |
Ramazon roʻzasini jinsiy aloqa bilan qasddan buzganlik uchun (Hanafiy va Molikiylarda qasddan yeb-ichish uchun ham): qul ozod qilish, qodir boʻlmasa ketma-ket oltmish kun roʻza tutish, unga ham qodir boʻlmasa oltmish miskinni toʻydirish.
Qazo, fidya va kafforat
Qazo
Qoldirilgan kunni bir kun roʻza bilan toʻldirish, afzali keyingi Ramazondan oldin.
Fidya
Doimiy roʻza tuta olmaydiganlar har bir kun uchun bir miskinni toʻydiradi — taxminan bir mahal ovqat yoki uning qiymati (Hanafiy: yarim soʻ bugʻdoy).
Kafforat
Qasddan buzilgan Ramazon roʻzasi uchun ketma-ket oltmish kun roʻza, qodir boʻlmasa oltmish miskinni toʻydirish.
Ramazondan toʻliq foydalanish
- Kechasi taroveh oʻqing — jamoat bilan yoki uyda
- Qurʼon oʻqing va mulohaza qiling — koʻpchilik kamida bir marta xatm qiladi
- Oxirgi oʻn kunning toq kechalarida, ayniqsa 27-kechada Qadr kechasini izlang
- Oxirgi oʻn kunda eʼtikofda oʻtiring (masjidda xilvat)
- Saxovat bilan sadaqa qiling va roʻzadorlarga iftor bering
- Hayit namozidan oldin fitr sadaqasini bering
لَيْلَةُ ٱلْقَدْرِ خَيْرٌ مِّنْ أَلْفِ شَهْرٍ
Qadr kechasi ming oydan yaxshiroqdir.
اللَّهُمَّ إِنَّكَ عَفُوٌّ تُحِبُّ الْعَفْوَ فَاعْفُ عَنِّي — “Allohim, Sen afv etuvchisan, afvni yaxshi koʻrasan, meni afv et.” (Termiziy 3513)
Fitr sadaqasi
Fitr sadaqasi hayit kuni ehtiyojidan ortiq taomi bor har bir musulmonga vojib; oila boshligʻi har bir qaramogʻidagi uchun beradi. U xurmo, arpa, mayiz yoki guruch kabi asosiy oziq-ovqatdan bir soʻ (taxminan 2,5–3 kg). Hanafiy mazhabi yarim soʻ bugʻdoyga va uning qiymatini pul bilan berishga ruxsat beradi; boshqa mazhablarning koʻp olimlari ham kambagʻallarga foydaliroq boʻlsa pulni qabul qiladi. Oʻzbekistonda fitr miqdorini har yili Oʻzbekiston musulmonlari idorasi eʼlon qiladi. U hayit namozidan oldin berilishi kerak, bir-ikki kun oldin berish ham mumkin.
Mustahab va man qilingan roʻzalar
| Roʻza | Qachon | Hukm |
|---|---|---|
| Shavvolning olti kuni | Ramazon hayitidan keyingi istalgan olti kun | Mustahab — bir yillik roʻza kabi (Sahihi Muslim 1164) |
| Arafa kuni | 9 Zulhijja, hojilardan boshqalar uchun | Mustahab — ikki yil gunohiga kafforat |
| Ashuro | 10 Muharram, 9 bilan birga | Mustahab — oʻtgan yil gunohiga kafforat |
| Dushanba va payshanba | Har hafta | Mustahab |
| Ayyomul biyz | Har hijriy oyning 13, 14, 15-kunlari | Mustahab |
| Dovud alayhissalom roʻzasi | Bir kun ora | Eng afzal nafl roʻza |
| Ramazon va Qurbon hayiti | 1 Shavvol, 10 Zulhijja | Harom |
| Tashriq kunlari | 11, 12, 13 Zulhijja | Harom (baʼzi hojilardan tashqari) |
Savollar
Koʻp beriladigan savollar
Hali tun deb oʻylab bomdoddan keyin yeb qoʻysam-chi?
Koʻpchilikka koʻra oʻsha kunning roʻzasi qazo qilinadi, kishi esa kunning qolgan qismida tiyilib turadi.
Saharliksiz roʻza tutish mumkinmi?
Ha, roʻza sahih; saharlik katta barakali sunnatdir.
Qon tahlili roʻzani buzadimi?
Koʻp olimlarga koʻra oz miqdorda qon olish roʻzani buzmaydi. Hanbaliylar hijoma (qon oldirish)ni roʻzani buzadi deydi.
Kunduzi juda uzun joylarda roʻza qachon tugaydi?
Mahalliy tong va quyosh botishiga koʻra roʻza tuting. Ular odatdagidek boʻlmagan joylarda olimlar eng yaqin odatiy kunli shahar yoki Makka vaqtiga ergashishni tavsiya qiladi.