راهنمای نماز: شرح همهٔ نمازها

انواع نماز

نمازهای پنج‌گانه

خواندن سه یا چهار رکعت

1. ۱

   دو رکعت نخست

   مانند روش پایه بخوانید: در هر کدام فاتحه و سوره، رکوع، دو سجده.

2. ۲

   نشست نخست

   پس از رکعت دوم بنشینید و تنها تشهد بخوانید، سپس با «الله اکبر» برخیزید.

3. ۳

   رکعت سوم (و چهارم)

   تنها فاتحه (آهسته) بخوانید، سپس رکوع و دو سجده.

4. ۴

   نشست آخر

   تشهد، درود ابراهیمی و دعا بخوانید، سپس به راست و چپ سلام دهید.

وتر

وتر پس از عشا و پیش از فجر خوانده می‌شود. پیامبر ﷺ فرمود: «آخرین نماز شبتان را وتر قرار دهید.» (صحیح بخاری ۹۹۸)

دعاهای قنوت

1. ۱

   قنوت مذهب حنفی

   اللَّهُمَّ إِنَّا نَسْتَعِينُكَ وَنَسْتَغْفِرُكَ وَنُؤْمِنُ بِكَ وَنَتَوَكَّلُ عَلَيْكَ وَنُثْنِي عَلَيْكَ الْخَيْرَ وَنَشْكُرُكَ وَلَا نَكْفُرُكَ وَنَخْلَعُ وَنَتْرُكُ مَنْ يَفْجُرُكَ، اللَّهُمَّ إِيَّاكَ نَعْبُدُ وَلَكَ نُصَلِّي وَنَسْجُدُ وَإِلَيْكَ نَسْعَى وَنَحْفِدُ وَنَرْجُو رَحْمَتَكَ وَنَخْشَى عَذَابَكَ إِنَّ عَذَابَكَ بِالْكُفَّارِ مُلْحِقٌ

   خدایا، از تو یاری و آمرزش می‌طلبیم، به تو ایمان داریم و بر تو توکل می‌کنیم، تو را می‌ستاییم و سپاس می‌گوییم و ناسپاسی نمی‌کنیم، و هر که نافرمانی‌ات کند رها می‌کنیم. خدایا، تنها تو را می‌پرستیم، برای تو نماز می‌خوانیم و سجده می‌کنیم، به سوی تو می‌شتابیم؛ به رحمتت امید داریم و از عذابت می‌ترسیم — بی‌گمان عذاب تو به کافران خواهد رسید. (مصنف ابن ابی شیبه، از عمر)

2. ۲

   قنوتی که به حسن آموخته شد

   اللَّهُمَّ اهْدِنِي فِيمَنْ هَدَيْتَ، وَعَافِنِي فِيمَنْ عَافَيْتَ، وَتَوَلَّنِي فِيمَنْ تَوَلَّيْتَ، وَبَارِكْ لِي فِيمَا أَعْطَيْتَ، وَقِنِي شَرَّ مَا قَضَيْتَ، فَإِنَّكَ تَقْضِي وَلَا يُقْضَى عَلَيْكَ، وَإِنَّهُ لَا يَذِلُّ مَنْ وَالَيْتَ، تَبَارَكْتَ رَبَّنَا وَتَعَالَيْتَ

   خدایا، مرا در میان کسانی که هدایت کردی هدایت کن، در میان کسانی که عافیت دادی عافیت ده، در میان کسانی که سرپرستی کردی سرپرستی‌ام کن، در آنچه به من دادی برکت ده و از بدی آنچه مقدر کردی نگاهم دار. تو حکم می‌کنی و بر تو حکم نمی‌شود؛ کسی را که تو دوست بداری خوار نمی‌شود. پربرکتی ای پروردگار ما و برتری. (سنن ابوداود ۱۴۲۵، جامع ترمذی ۴۶۴)

نماز جمعه

بر چه کسی واجب است

• مردان مسلمان بالغ و عاقل
• مقیمان (نه مسافران)
• کسانی که بیماری یا عذر شرعی ندارند
• زنان، مسافران و بیماران می‌توانند حاضر شوند؛ جمعهٔ آنان جای ظهر را می‌گیرد

1. ۱

   آمادگی

   غسل کنید، لباس پاکیزه بپوشید، عطر بزنید (مردان) و زود بروید.

2. ۲

   سنت پیش

   پیش از خطبه تحیة المسجد یا چهار رکعت سنت (حنفی) بخوانید.

3. ۳

   گوش دادن به خطبه

   آرام و با توجه بنشینید؛ سخن گفتن هنگام خطبه روا نیست، حتی برای ساکت کردن کسی.

4. ۴

   دو رکعت فرض

   دو رکعت پشت سر امام با قرائت بلند بخوانید. این دو رکعت جای ظهر را می‌گیرد.

5. ۵

   سنت پس

   چهار رکعت (حنفی و شافعی)، یا دو رکعت در خانه، چنان‌که پیامبر ﷺ انجام می‌داد.

نمازهای عید

دو رکعت با جماعت در عید فطر (۱ شوال) و عید قربان (۱۰ ذی‌الحجه)، از حدود ۱۵ تا ۲۰ دقیقه پس از طلوع آفتاب تا پیش از ظهر. اذان و اقامه ندارد و خطبه پس از نماز است.

سنت‌های عید

• غسل، بهترین لباس و عطر
• پیش از نماز عید فطر خرما بخورید؛ در عید قربان خوردن را تا پس از نماز به تأخیر اندازید
• زکات فطر را پیش از نماز عید فطر بپردازید
• در راه، تکبیرهای عید را بگویید
• از یک راه بروید و از راه دیگر بازگردید

نماز جنازه

فرض کفایه‌ای که ایستاده خوانده می‌شود، با چهار تکبیر و بدون رکوع و سجده. امام برابر سینهٔ متوفی می‌ایستد (حنفی)؛ مذاهب شافعی و حنبلی برابر سر مرد و میانهٔ زن می‌ایستند.

1. ۱

   نیت و تکبیر نخست

   نیت نماز جنازه کنید، دست‌ها را بالا ببرید و «الله اکبر» بگویید. سپس ثنا (حنفی) یا فاتحه (شافعی و حنبلی) بخوانید؛ مالکیان خدا را می‌ستایند و دعا می‌کنند.

2. ۲

   تکبیر دوم

   «الله اکبر» بگویید و درود ابراهیمی بر پیامبر ﷺ بخوانید.

3. ۳

   تکبیر سوم — دعا برای متوفی

   اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِحَيِّنَا وَمَيِّتِنَا، وَشَاهِدِنَا وَغَائِبِنَا، وَصَغِيرِنَا وَكَبِيرِنَا، وَذَكَرِنَا وَأُنْثَانَا، اللَّهُمَّ مَنْ أَحْيَيْتَهُ مِنَّا فَأَحْيِهِ عَلَى الْإِسْلَامِ، وَمَنْ تَوَفَّيْتَهُ مِنَّا فَتَوَفَّهُ عَلَى الْإِيمَانِ

   خدایا، زندگان و مردگان ما، حاضران و غایبان ما، خردسالان و بزرگسالان ما، مردان و زنان ما را بیامرز. خدایا، هر که از ما را زنده نگه می‌داری، بر اسلام زنده بدار، و هر که را می‌میرانی، با ایمان بمیران. (جامع ترمذی ۱۰۲۴، سنن ابوداود ۳۲۰۱)

4. ۴

   تکبیر چهارم و سلام

   «الله اکبر» بگویید، اندکی درنگ کنید (برخی دعایی کوتاه می‌افزایند)، سپس سلام دهید — بسته به مذهب تنها به راست یا به هر دو سو.

تراویح

نمازهای شب و نفل

استخاره (طلب خیر)

1. ۱

   دو رکعت نفل بخوانید

   به نیت استخاره، در هر وقتی جز اوقات ممنوع.

2. ۲

   دعا را بخوانید

   اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْتَخِيرُكَ بِعِلْمِكَ، وَأَسْتَقْدِرُكَ بِقُدْرَتِكَ، وَأَسْأَلُكَ مِنْ فَضْلِكَ الْعَظِيمِ، فَإِنَّكَ تَقْدِرُ وَلَا أَقْدِرُ، وَتَعْلَمُ وَلَا أَعْلَمُ، وَأَنْتَ عَلَّامُ الْغُيُوبِ، اللَّهُمَّ إِنْ كُنْتَ تَعْلَمُ أَنَّ هَذَا الْأَمْرَ خَيْرٌ لِي فِي دِينِي وَمَعَاشِي وَعَاقِبَةِ أَمْرِي فَاقْدُرْهُ لِي وَيَسِّرْهُ لِي ثُمَّ بَارِكْ لِي فِيهِ، وَإِنْ كُنْتَ تَعْلَمُ أَنَّ هَذَا الْأَمْرَ شَرٌّ لِي فِي دِينِي وَمَعَاشِي وَعَاقِبَةِ أَمْرِي فَاصْرِفْهُ عَنِّي وَاصْرِفْنِي عَنْهُ، وَاقْدُرْ لِيَ الْخَيْرَ حَيْثُ كَانَ ثُمَّ أَرْضِنِي بِهِ

   کار خود را در جای «هذا الأمر» (این کار) یاد کنید. (صحیح بخاری ۱۱۶۲)

3. ۳

   با توکل پیش بروید

   پس از مشورت، آنچه بهتر می‌نماید انجام دهید؛ آسانی یا دشواری در کار بخشی از پاسخ است. خواب دیدن لازم نیست.

نماز آیات و استسقا

قضای نمازهای فوت‌شده

• هر نماز فرض از دست رفته باید قضا شود — هرچه زودتر، و اگر بی‌عذر بوده با توبه
• همان‌گونه که واجب بود خوانده شود: چهار رکعتی‌ها حتی اگر در سفر قضا شوند چهار رکعت می‌مانند (و اگر در سفر فوت شده‌اند، دو رکعت)
• نماز معین را نیت کنید، مثلاً «نخستین فجری که فوت کردم» یا «آخرین ظهری که فوت کردم»
• به نظر مذهب حنفی وتر نیز قضا می‌شود
• قضای سال‌های بسیار: همراه هر نماز روزانه یک یا چند نماز فرض افزوده بخوانید تا تمام شود

نماز بیمار و مسافر

1. ۱

   اگر می‌توانید ایستاده

   برای کسی که توانایی دارد، قیام رکن نماز فرض است.

2. ۲

   وگرنه نشسته

   روی زمین یا صندلی نشسته بخوانید و تا جای ممکن رکوع و سجده کنید؛ سجده پایین‌تر از رکوع باشد.

3. ۳

   وگرنه درازکش

   بر پهلوی راست رو به قبله، یا بر پشت با پاهای رو به قبله دراز بکشید و حرکات را با سر اشاره کنید.

4. ۴

   هرگز نماز را رها نکنید

   تا زمانی که عقل برجاست، نماز به هر شکلی که ممکن باشد واجب است (صحیح بخاری ۱۱۱۷).