چه کسی باید حج بگزارد
وَلِلَّهِ عَلَى ٱلنَّاسِ حِجُّ ٱلْبَيْتِ مَنِ ٱسْتَطَاعَ إِلَيْهِ سَبِيلًا
و برای خدا بر مردم است که آهنگ آن خانه کنند، هر کس که توان رفتن به سوی آن را داشته باشد.
- مسلمان، بالغ و عاقل
- توانایی جسمی برای سفر و انجام مناسک
- توانایی مالی: هزینهٔ سفر و نفقهٔ افراد تحت تکفل که می‌مانند، پس از بدهی‌ها
- راه امن
- برای زنان: به نظر حنفی و حنبلی، همراهی محرم یا شوهر؛ مذاهب شافعی و مالکی برای حج واجب، سفر با گروهی مورد اعتماد را جایز میدانند
سه نوع حج
| نوع | چیستی | قربانی (هدی) |
|---|---|---|
| تمتع | عمره در ماه‌های حج، بیرون آمدن از احرام، سپس احرام تازه برای حج در ۸ ذی‌الحجه | لازم |
| قران | عمره و حج با هم در یک احرام تا روز دهم | لازم |
| افراد | تنها حج، در یک احرام | لازم نیست |
برای حاجیانی که از خارج می‌آیند، تمتع رایج‌ترین نوع است.
میقات و احرام
میقات‌های پنج‌گانه
| میقات | امروزه | برای کسانی که می‌آیند از |
|---|---|---|
| ذوالحلیفه | ابیار علی | مدینه |
| جحفه | نزدیک رابغ | شام، مصر، شمال آفریقا، اروپا |
| قرن المنازل | السیل الکبیر | نجد، طائف، کشورهای خلیج |
| یلملم | السعدیه | یمن، جنوب و شرق آسیا |
| ذات عرق | الضریبه | عراق و (از راه خشکی) ایران و افغانستان |
مسافران هوایی هنگام عبور هواپیما از میقات مُحرم می‌شوند؛ بسیاری پیش از سوار شدن لباس احرام می‌پوشند.
وارد شدن به احرام
- ۱
آمادگی
ناخن‌ها را بگیرید، موهای زائد را بزدایید و غسل کنید. مردان پیش از احرام می‌توانند بر بدن عطر بزنند.
- ۲
لباس احرام
مردان: دو پارچهٔ سفید نادوخته و دمپایی‌ای که قوزک را باز بگذارد. زنان: لباس معمولی پوشیده، بدون نقاب و دستکش.
- ۳
نیت و تلبیه
لَبَّيْكَ ٱللَّهُمَّ لَبَّيْكَ، لَبَّيْكَ لَا شَرِيكَ لَكَ لَبَّيْكَ، إِنَّ ٱلْحَمْدَ وَٱلنِّعْمَةَ لَكَ وَٱلْمُلْكَ، لَا شَرِيكَ لَكَ
در میقات نیت کنید و تلبیه را آغاز کنید و بسیار تکرار کنید.
محرمات احرام
- کوتاه کردن مو یا ناخن
- استفاده از عطر یا مواد خوشبو
- مردان: پوشیدن لباس دوخته و پوشاندن سر
- زنان: پوشاندن چهره با نقاب و پوشیدن دستکش
- شکار جانوران خشکی
- عقد نکاح و آمیزش زناشویی
- جدال، سخن زشت و گناه
ارکان و واجبات
وقوف در عرفه و طواف زیارت (احرام شرط است).
احرام، عرفه، طواف زیارت، سعی، تراشیدن یا کوتاه کردن مو و ترتیب آنها.
احرام، عرفه، طواف زیارت و سعی.
احرام، عرفه، طواف زیارت و سعی.
ترک رکن حج را باطل می‌کند. ترک واجب — مانند احرام از میقات، ماندن در مزدلفه، رمی جمرات یا طواف وداع — با قربانی (دم) جبران می‌شود.
حج روز به روز
- ۸ ذی‌الحجه
روز ترویه — منا
محرم شوید (برای تمتع)، به منا بروید و ظهر، عصر، مغرب، عشا و فجر روز بعد را آنجا بخوانید و نمازهای چهار رکعتی را کوتاه کنید.
- ۹ ذی‌الحجه
روز عرفه
پس از طلوع آفتاب به عرفات بروید. از ظهر تا غروب به دعا بایستید — «حج همان عرفه است.» ظهر و عصر را جمع کنید. پس از غروب به سوی مزدلفه حرکت کنید.
- شب دهم
مزدلفه
مغرب و عشا را جمع کنید، زیر آسمان بیاسایید، سنگ‌ریزه جمع کنید و پیش از حرکت نماز فجر را بخوانید.
- ۱۰ ذی‌الحجه
روز نحر — عید قربان
جمرهٔ عقبه را با هفت سنگ‌ریزه رمی کنید، قربانی کنید، موی سر را بتراشید یا کوتاه کنید (بیرون آمدن نسبی از احرام)، سپس طواف زیارت و سعی.
- ۱۱ و ۱۲ ذی‌الحجه
ایام تشریق — منا
در منا بمانید و پس از ظهر هر سه جمره را با هفت سنگ‌ریزه رمی کنید، از کوچک به بزرگ. می‌توان روز دوازدهم پیش از غروب بیرون رفت.
- ۱۳ ذی‌الحجه
رمی پایانی (اختیاری)
کسانی که می‌مانند، یک بار دیگر هر سه جمره را رمی می‌کنند.
- پیش از بازگشت
طواف وداع
طواف خداحافظی پیش از ترک مکه (زنان حائض معاف‌اند).
چگونه عمره بگزاریم
- ۱
احرام در میقات
غسل، لباس احرام، نیت عمره و تلبیه.
- ۲
طواف
هفت دور گرد کعبه خلاف جهت عقربه‌های ساعت، با آغاز از حجرالاسود. مردان شانهٔ راست را برهنه می‌کنند (اضطباع) و در سه دور نخست تند راه می‌روند (رمل). پشت مقام ابراهیم دو رکعت نماز بخوانید و آب زمزم بنوشید.
- ۳
سعی
هفت بار رفتن میان صفا و مروه، با آغاز از صفا و پایان در مروه، همراه با ذکر و دعا.
- ۴
حلق یا تقصیر
مردان سر را می‌تراشند (بهتر) یا کوتاه می‌کنند؛ زنان به اندازهٔ سر انگشتی می‌برند. عمره کامل می‌شود و محدودیت‌های احرام پایان می‌یابد.
پرسش‌ها
پرسش‌های متداول
آیا عمره واجب است؟
مذاهب شافعی و حنبلی عمره را یک بار در عمر واجب میدانند؛ مذاهب حنفی و مالکی آن را سنت مؤکده میدانند.
آیا کسی میتواند به نیابت از دیگری حج بگزارد؟
بله، برای کسی که درگذشته یا بهطور دائم ناتوان است، به شرط آنکه نایب پیشتر حج خود را گزارده باشد.
غیر حاجیان در دههٔ نخست ذی‌الحجه چه کنند؟
کارهای نیک، تکبیر و ذکر را افزایش دهند، روز عرفه روزه بگیرند و در عید قربان قربانی کنند. کسانی که قصد قربانی دارند از اول ذی‌الحجه مو و ناخن نمی‌گیرند.