Farziyet
يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ كُتِبَ عَلَيْكُمُ ٱلصِّيَامُ كَمَا كُتِبَ عَلَى ٱلَّذِينَ مِن قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ
Ey iman edenler! Oruç sizden öncekilere farz kılındığı gibi size de farz kılındı; umulur ki takvaya erersiniz.
Ramazan, hilalin görülmesi veya Şaban'ın otuza tamamlanmasıyla başlar. Peygamberimiz ﷺ buyurdu: “Kim inanarak ve sevabını Allah'tan umarak Ramazan orucunu tutarsa geçmiş günahları bağışlanır.” (Buhârî 38, Müslim 760)
Kimlere farzdır — kimler muaftır
| Kişi | Hüküm | Sonrası |
|---|---|---|
| Ergen, akıllı, sağlıklı, mukim Müslüman | Oruç tutması farz | — |
| Yolcu (yaklaşık 80 km ve üzeri) | Oruç tutmayabilir | Kaza eder |
| Geçici hasta | Oruç zarar veriyor veya iyileşmeyi geciktiriyorsa tutmayabilir | Kaza eder |
| Müzmin hasta veya oruca gücü yetmeyen yaşlı | Muaf | Her gün için fidye verir |
| Hayız veya nifas | Oruç tutmaz | Kaza eder |
| Zarar endişesi olan hamile veya emzikli | Oruç tutmayabilir | Kaza eder; yalnız çocuk için endişe varsa bazı mezheplere göre fidye de verir |
| Ergenlik öncesi çocuk | Farz değil | Yavaş yavaş alıştırılır |
Oruç nasıl tutulur
- 1
Niyet
Kalben oruca niyet edin. Ramazan için Mâlikî, Şâfiî ve Hanbelîler niyetin fecirden önce yapılmasını şart koşar; Hanefîler kuşluk vaktine (dahve-i kübrâ) kadar caiz görür. Mâlikîlere göre bütün ay için tek niyet yeterlidir.
- 2
Sahur
Sahur yapın ve imsaka yakın bir vakte erteleyin. “Sahur yapın, çünkü sahurda bereket vardır.” (Buhârî 1923)
- 3
İmsaktan iftara kadar uzak durun
Fecr-i sâdıktan (imsak) güneşin batışına (akşam) kadar yeme, içme, sigara ve cinsel ilişki yoktur.
- 4
Dili ve azaları koruyun
Yalan, gıybet, tartışma ve orucun sevabını zedeleyen her şeyden kaçının.
- 5
İftar
ذَهَبَ ٱلظَّمَأُ وَٱبْتَلَّتِ ٱلْعُرُوقُ وَثَبَتَ ٱلْأَجْرُ إِنْ شَاءَ ٱللَّهُ
Dhahaba adh-dhama'u wabtallatil-'uruqu wa thabatal-ajru in sha' Allah
Güneş batınca hemen iftar edin; en güzeli taze hurma veya su iledir (Ebû Dâvûd 2357).
Orucu bozan şeyler
| Fiil | Etkisi | Gereken |
|---|---|---|
| Bilerek yemek veya içmek | Orucu bozar | Kaza; Hanefî ve Mâlikîlere göre kefaret de |
| Gündüz cinsel ilişki | Orucu bozar | Kaza ve kefaret (ittifakla) |
| Kasten kusmak | Orucu bozar | Kaza |
| Hayız veya nifasın başlaması | Orucu sona erdirir | Kaza |
| Bilerek sigara içmek veya duman çekmek | Orucu bozar | Kaza |
| Besleyici iğne veya serum | Orucu bozar | Kaza |
| Unutarak yemek | Orucu bozmaz | Oruca devam edilir (Mâlikî: kaza eder) |
| İstemeden kusmak | Orucu bozmaz | — |
| Diş fırçalamak, misvak, tükürük yutmak | Orucu bozmaz | Diş macununu yutmaktan kaçının |
| Yıkanmak, koku sürünmek, göz damlası (çoğunluk görüşü) | Orucu bozmaz | — |
Ramazan orucunu kasten cinsel ilişkiyle (Hanefî ve Mâlikîlere göre kasten yiyip içerek de) bozana: bir köle azat etmek, gücü yetmezse aralıksız altmış gün oruç tutmak, ona da gücü yetmezse altmış fakiri doyurmak.
Kaza, fidye ve kefaret
Kaza
Tutulamayan her gün için bir gün oruç; tercihen bir sonraki Ramazan'dan önce.
Fidye
Sürekli oruç tutamayan kişinin her gün için bir fakiri doyurması — yaklaşık bir öğün veya bedeli (Hanefî: yarım sa' buğday).
Kefaret
Kasten bozulan Ramazan orucu için aralıksız altmış gün oruç, gücü yetmezse altmış fakiri doyurmak.
Ramazan'ı değerlendirmek
- Geceleri cemaatle veya evde teravih kılın
- Kur'an okuyun ve üzerinde düşünün — birçok kişi en az bir hatim yapar
- Kadir Gecesi'ni son on gecenin tek gecelerinde, özellikle 27. gecede arayın
- Son on günde camide itikâfa girin
- Cömertçe sadaka verin ve oruçluları iftar ettirin
- Fitreyi bayram namazından önce verin
لَيْلَةُ ٱلْقَدْرِ خَيْرٌ مِّنْ أَلْفِ شَهْرٍ
Kadir Gecesi bin aydan daha hayırlıdır.
اللَّهُمَّ إِنَّكَ عَفُوٌّ تُحِبُّ الْعَفْوَ فَاعْفُ عَنِّي — “Allah'ım! Sen affedicisin, affetmeyi seversin; beni affet.” (Tirmizî 3513)
Fitre (sadaka-i fıtır)
Fitre, bayram günü ihtiyacından fazla yiyeceği olan her Müslümana vâciptir; aile reisi bakmakla yükümlü olduğu herkes için öder. Miktarı hurma, arpa, kuru üzüm veya pirinç gibi temel bir gıdadan bir sa'dır (yaklaşık 2,5–3 kg). Hanefî mezhebi yarım sa' buğdayı ve bedelinin para olarak ödenmesini caiz görür; diğer mezheplerden birçok âlim de fakire daha faydalı olduğunda parayı kabul eder. Bayram namazından önce verilmeli; bir iki gün önce de verilebilir.
Nafile ve haram oruçlar
| Oruç | Ne zaman | Hüküm |
|---|---|---|
| Şevval'in altı günü | Ramazan Bayramı'ndan sonra herhangi altı gün | Müstehap — bütün yılı oruçla geçirmek gibidir (Müslim 1164) |
| Arefe günü | 9 Zilhicce, hacı olmayanlar için | Müstehap — iki yılın günahlarına kefaret |
| Âşûrâ | 10 Muharrem, 9'uyla birlikte | Müstehap — geçen yılın günahlarına kefaret |
| Pazartesi ve perşembe | Haftalık | Müstehap |
| Eyyâm-ı bîz | Her hicri ayın 13, 14, 15'i | Müstehap |
| Dâvûd orucu | Bir gün tutup bir gün tutmamak | En faziletli nafile oruç |
| Ramazan ve Kurban bayramları | 1 Şevval, 10 Zilhicce | Haram |
| Teşrik günleri | 11, 12, 13 Zilhicce | Haram (bazı hacılar hariç) |
Sorular
Sıkça sorulan sorular
Gece sanarak imsaktan sonra yersem ne olur?
Cumhura göre o günün orucu kaza edilir; kişi günün geri kalanında yine imsak eder.
Sahursuz oruç tutulur mu?
Evet, oruç sahihtir; sahur bereketli bir sünnettir.
Kan tahlili orucu bozar mı?
Az miktarda kan aldırmak âlimlerin çoğuna göre orucu bozmaz. Hanbelîlere göre hacamat orucu bozar.
Günlerin çok uzun olduğu yerlerde oruç ne zaman açılır?
Yerel imsak ve akşam vaktine göre oruç tutulur. Bunlar normal oluşmuyorsa âlimler en yakın normal şehre veya Mekke vaktine uymayı tavsiye eder.