Faradhi
يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ كُتِبَ عَلَيْكُمُ ٱلصِّيَامُ كَمَا كُتِبَ عَلَى ٱلَّذِينَ مِن قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ
Enyi mlioamini, mmeandikiwa saumu kama walivyoandikiwa waliokuwa kabla yenu, ili mpate kuwa wachamungu.
Ramadhani huanza kwa kuonekana mwezi mpya au kukamilika siku thelathini za Shaaban. Mtume ﷺ alisema: “Anayefunga Ramadhani kwa imani na kutarajia malipo, husamehewa dhambi zake zilizotangulia.” (Sahih al-Bukhari 38, Sahih Muslim 760)
Anayepaswa kufunga — na anayesamehewa
| Mtu | Hukumu | Baadaye |
|---|---|---|
| Muislamu mzima, mwenye akili, mzima wa afya na mkazi | Lazima afunge | — |
| Msafiri (safari ya takriban km 80 au zaidi) | Anaweza kula | Alipe siku hizo (qadha) |
| Mgonjwa wa muda | Anaweza kula ikiwa saumu inamdhuru au inachelewesha kupona | Alipe siku hizo |
| Mgonjwa wa kudumu au mzee asiyeweza kufunga | Amesamehewa | Atoe fidia kwa kila siku |
| Hedhi au nifasi | Hapaswi kufunga | Alipe siku hizo |
| Mjamzito au anayenyonyesha, akihofia madhara | Anaweza kula | Alipe siku hizo; baadhi ya madhehebu huongeza fidia anapohofia mtoto tu |
| Mtoto kabla ya kubalehe | Si wajibu | Hufundishwa taratibu |
Jinsi ya kufunga
- 1
Nia
Nuia saumu moyoni. Kwa Ramadhani, madhehebu ya Maliki, Shafii na Hanbali yanawajibisha nia kabla ya alfajiri; madhehebu ya Hanafi yanaruhusu hadi kabla ya adhuhuri. Malikiyya huruhusu nia moja kwa mwezi mzima.
- 2
Daku
Kula chakula cha kabla ya alfajiri, ukikichelewesha karibu na Alfajiri. “Kuleni daku, kwani katika daku kuna baraka.” (Sahih al-Bukhari 1923)
- 3
Jizuie kuanzia alfajiri hadi machweo
Hakuna chakula, kinywaji, kuvuta sigara wala tendo la ndoa kuanzia alfajiri ya kweli (Alfajiri) hadi machweo (Magharibi).
- 4
Linda ulimi na viungo
Epuka uongo, kusengenya, ugomvi na kila kinachodhuru malipo ya saumu.
- 5
Futari
ذَهَبَ ٱلظَّمَأُ وَٱبْتَلَّتِ ٱلْعُرُوقُ وَثَبَتَ ٱلْأَجْرُ إِنْ شَاءَ ٱللَّهُ
Dhahaba adh-dhama'u wabtallatil-'uruqu wa thabatal-ajru in sha' Allah
Harakisha kufuturu jua linapozama, ikiwezekana kwa tende mbichi au maji (Sunan Abi Dawud 2357).
Yanayobatilisha saumu
| Kitendo | Athari | Kinachotakiwa |
|---|---|---|
| Kula au kunywa kwa makusudi | Hubatilisha saumu | Kulipa; Hanafi na Maliki pia huwajibisha kafara |
| Tendo la ndoa mchana | Hubatilisha saumu | Kulipa na kafara (kwa ijmaa) |
| Kutapika kwa makusudi | Hubatilisha saumu | Kulipa |
| Kuanza kwa hedhi au nifasi | Hukomesha saumu | Kulipa |
| Kuvuta sigara au moshi kwa makusudi | Hubatilisha saumu | Kulipa |
| Sindano za lishe au dripu | Hubatilisha saumu | Kulipa |
| Kula kwa kusahau | Haibatilishi saumu | Endelea kufunga (Maliki: lipa siku hiyo) |
| Kutapika bila kukusudia | Haibatilishi saumu | — |
| Kupiga mswaki, msuwaki, kumeza mate | Haibatilishi saumu | Epuka kumeza dawa ya meno |
| Kuoga, manukato, matone ya macho (kwa rai nyingi) | Haibatilishi saumu | — |
Kwa kubatilisha saumu ya Ramadhani kwa makusudi kwa tendo la ndoa (na, kwa Hanafi na Maliki, kula au kunywa kwa makusudi): kumwacha huru mtumwa, asipoweza afunge siku sitini mfululizo, asipoweza alishe masikini sitini.
Kulipa, fidia na kafara
Kulipa
Kulipa siku iliyopita kwa kufunga siku moja, ikiwezekana kabla ya Ramadhani ijayo.
Fidia
Kumlisha masikini mmoja kwa kila siku kwa wasioweza kufunga kwa kudumu — takriban mlo mmoja au thamani yake (Hanafi: nusu pishi ya ngano).
Kafara
Siku sitini mfululizo za saumu, au kulisha masikini sitini asipoweza, kwa saumu ya Ramadhani iliyobatilishwa kwa makusudi.
Kunufaika zaidi na Ramadhani
- Sali Tarawehe usiku, kwa jamaa au nyumbani
- Soma na uitafakari Kurani — wengi huikhitimisha angalau mara moja
- Tafuta Laylatul Qadr katika usiku wa witiri wa kumi la mwisho, hasa usiku wa 27
- Kaa itikafu (kujitenga msikitini) katika siku kumi za mwisho
- Toa kwa ukarimu na uwafuturishe waliofunga
- Toa Zakatul Fitri kabla ya sala ya Idd
لَيْلَةُ ٱلْقَدْرِ خَيْرٌ مِّنْ أَلْفِ شَهْرٍ
Usiku wa Cheo ni bora kuliko miezi elfu.
اللَّهُمَّ إِنَّكَ عَفُوٌّ تُحِبُّ الْعَفْوَ فَاعْفُ عَنِّي — “Ewe Allah, hakika Wewe ni Msamehevu, unapenda kusamehe, basi nisamehe.” (Jami' at-Tirmidhi 3513)
Zakatul Fitri
Zakatul Fitri ni wajibu kwa kila Muislamu mwenye chakula kinachozidi mahitaji yake siku ya Idd, hutolewa na mkuu wa familia kwa kila anayemtegemea. Ni pishi moja (takriban kg 2.5–3) ya chakula kikuu kama tende, shayiri, zabibu kavu au mchele. Madhehebu ya Hanafi yanaruhusu nusu pishi ya ngano na kutoa thamani yake kwa fedha; wanazuoni wengi wa madhehebu mengine pia hukubali fedha pale inapowafaa zaidi masikini. Inapaswa kutolewa kabla ya sala ya Idd, na inaweza kutolewa siku moja au mbili kabla.
Saumu zinazopendekezwa na zilizokatazwa
| Saumu | Lini | Hukumu |
|---|---|---|
| Siku sita za Shawwal | Siku zozote sita baada ya Idd el-Fitr | Inapendekezwa — kama kufunga mwaka mzima (Sahih Muslim 1164) |
| Siku ya Arafa | 9 Dhul Hijja, kwa wasiohiji | Inapendekezwa — hufuta dhambi za miaka miwili |
| Ashura | 10 Muharram, pamoja na tarehe 9 | Inapendekezwa — hufuta dhambi za mwaka uliopita |
| Jumatatu na Alhamisi | Kila wiki | Inapendekezwa |
| Ayyamul Bidh | 13, 14, 15 ya kila mwezi wa Hijria | Inapendekezwa |
| Saumu ya Daudi | Kila baada ya siku moja | Saumu bora ya sunna |
| Idd el-Fitr na Idd el-Hajj | 1 Shawwal, 10 Dhul Hijja | Imekatazwa |
| Siku za Tashriq | 11, 12, 13 Dhul Hijja | Imekatazwa (isipokuwa kwa baadhi ya mahujaji) |
Maswali
Maswali yanayoulizwa mara kwa mara
Je, nikila baada ya Alfajiri nikidhani bado ni usiku?
Wengi wanaona kwamba saumu ya siku hiyo lazima ilipwe, huku mtu akiendelea kujizuia kwa muda uliobaki wa siku hiyo.
Je, naweza kufunga bila daku?
Ndiyo, saumu ni sahihi; daku ni sunna yenye baraka kubwa.
Je, vipimo vya damu hubatilisha saumu?
Kutoa kiasi kidogo cha damu hakubatilishi saumu kwa mujibu wa wanazuoni wengi. Hanbali huona kuumika (hijama) kunabatilisha.
Saumu huisha lini mahali penye mchana mrefu sana?
Funga kwa mujibu wa alfajiri na machweo ya mahali hapo. Pale ambapo hayatokei kawaida, wanazuoni hushauri kufuata mji wa karibu wenye siku za kawaida au nyakati za Makka.