Aina za sala
| Aina | Maana | Mifano |
|---|---|---|
| Faradhi | Kuiacha ni dhambi kubwa; lazima ilipwe ikipita | Sala tano za kila siku, Ijumaa |
| Faradhi kifaya (wajibu wa jamii) | Ni wajibu kwa jamii; inatimia wakiisali baadhi | Sala ya Jeneza |
| Wajibu (Hanafi) | Chini ya faradhi, juu ya sunna; kuiacha ni dhambi | Witri, sala mbili za Idd |
| Sunna muakkada (iliyokokotezwa) | Mtume ﷺ aliidumisha; isiachwe | Mbili kabla ya Alfajiri, Tarawehe, Idd (madhehebu mengine) |
| Nafila (ya hiari) | Malipo ya ziada; hakuna dhambi kuiacha | Tahajudi, Dhuha, Tahiyyatul Masjid, Istikhara |
Sala tano za kila siku
| Sala | Rakaa (faradhi) | Kisomo | Maelezo |
|---|---|---|---|
| Alfajiri | 2 | Kwa sauti katika zote mbili | Rakaa mbili za sunna kabla yake ndizo sunna iliyosisitizwa zaidi. Sali kabla ya jua kuchomoza. |
| Adhuhuri | 4 | Kimya | Siku ya Ijumaa hubadilishwa na sala ya Ijumaa kwa wanaohudhuria. Katika joto kali inaweza kucheleweshwa kidogo. |
| Alasiri | 4 | Kimya | Usichelewe hadi jua lififie. Huanza baadaye kwa Hanafi (kivuli mara mbili ya urefu wa kitu). |
| Magharibi | 3 | Kwa sauti katika mbili za mwanzo | Sali mara tu baada ya machweo; wakati wake ni mfupi. |
| Isha | 4 | Kwa sauti katika mbili za mwanzo | Bora kabla ya nusu ya usiku, ikifuatiwa na Witri. |
Kusali rakaa tatu au nne
- 1
Rakaa mbili za mwanzo
Zisali kama katika njia ya msingi: Al-Fatiha na sura katika kila moja, rukuu, sijda mbili.
- 2
Kikao cha kwanza
Baada ya rakaa ya pili kaa na usome tashahudi peke yake, kisha simama ukisema “Allahu akbar”.
- 3
Rakaa ya tatu (na ya nne)
Soma Al-Fatiha peke yake (kimya), kisha rukuu na sijda mbili.
- 4
Kikao cha mwisho
Soma tashahudi, swala ya Ibrahimiyya na dua, kisha maliza kwa salamu kulia na kushoto.
Witri
Witri husaliwa baada ya Isha na kabla ya Alfajiri. Mtume ﷺ alisema: “Ifanyeni Witri kuwa sala yenu ya mwisho usiku.” (Sahih al-Bukhari 998)
Wajibu. Rakaa tatu kwa salamu moja. Kaa kwa tashahudi baada ya ya pili; katika ya tatu, baada ya sura, inua mikono kwa takbira na usome Qunut kabla ya rukuu.
Sunna iliyokokotezwa. Rakaa moja hadi kumi na moja, kwa kawaida mbili kisha moja. Qunut baada ya rukuu katika rakaa ya mwisho katika nusu ya pili ya Ramadhani.
Sunna iliyokokotezwa. Rakaa moja baada ya shaf'i ya rakaa mbili; hakuna Qunut katika Witri.
Sunna iliyokokotezwa. Rakaa moja hadi kumi na moja; Qunut baada ya rukuu katika rakaa ya mwisho mwaka mzima.
Dua za Qunut
- 1
Qunut ya madhehebu ya Hanafi
اللَّهُمَّ إِنَّا نَسْتَعِينُكَ وَنَسْتَغْفِرُكَ وَنُؤْمِنُ بِكَ وَنَتَوَكَّلُ عَلَيْكَ وَنُثْنِي عَلَيْكَ الْخَيْرَ وَنَشْكُرُكَ وَلَا نَكْفُرُكَ وَنَخْلَعُ وَنَتْرُكُ مَنْ يَفْجُرُكَ، اللَّهُمَّ إِيَّاكَ نَعْبُدُ وَلَكَ نُصَلِّي وَنَسْجُدُ وَإِلَيْكَ نَسْعَى وَنَحْفِدُ وَنَرْجُو رَحْمَتَكَ وَنَخْشَى عَذَابَكَ إِنَّ عَذَابَكَ بِالْكُفَّارِ مُلْحِقٌ
Ewe Allah, tunakuomba msaada na msamaha Wako, tunakuamini na kukutegemea, tunakusifu na kukushukuru wala hatukukufurii, na tunamwacha anayekuasi. Ewe Allah, Wewe peke Yako tunakuabudu, Kwako tunasali na kusujudu, Kwako tunakimbilia; tunatarajia rehema Yako na tunaogopa adhabu Yako — hakika adhabu Yako itawafikia makafiri. (Musannaf Ibn Abi Shaybah, kutoka kwa Umar)
- 2
Qunut aliyofundishwa al-Hasan
اللَّهُمَّ اهْدِنِي فِيمَنْ هَدَيْتَ، وَعَافِنِي فِيمَنْ عَافَيْتَ، وَتَوَلَّنِي فِيمَنْ تَوَلَّيْتَ، وَبَارِكْ لِي فِيمَا أَعْطَيْتَ، وَقِنِي شَرَّ مَا قَضَيْتَ، فَإِنَّكَ تَقْضِي وَلَا يُقْضَى عَلَيْكَ، وَإِنَّهُ لَا يَذِلُّ مَنْ وَالَيْتَ، تَبَارَكْتَ رَبَّنَا وَتَعَالَيْتَ
Ewe Allah, niongoze miongoni mwa uliowaongoza, nipe afya miongoni mwa uliowapa afya, nitawalie miongoni mwa uliowatawalia, nibariki katika ulichonipa, na unikinge na shari ya ulichokihukumu. Wewe ndiye unayehukumu wala hakuna anayehukumu juu Yako; hadhaliliki uliyemfanya rafiki. Umetukuka, Mola wetu, na Umeinuka. (Sunan Abi Dawud 1425, Jami' at-Tirmidhi 464)
Soma “Rabbana atina fid-dunya hasanah, wa fil-akhirati hasanah, wa qina 'adhaban-nar” au omba msamaha mpaka uijifunze.
Ijumaa (sala ya Ijumaa)
يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓا۟ إِذَا نُودِىَ لِلصَّلَوٰةِ مِن يَوْمِ ٱلْجُمُعَةِ فَٱسْعَوْا۟ إِلَىٰ ذِكْرِ ٱللَّهِ وَذَرُوا۟ ٱلْبَيْعَ
Enyi mlioamini, ikiadhiniwa sala siku ya Ijumaa, nendeni upesi kwenye kumtaja Allah na acheni biashara.
Ni faradhi kwa
- Wanaume Waislamu wazima wenye akili
- Wakazi (si wasafiri)
- Wasio na ugonjwa wala udhuru halali
- Wanawake, wasafiri na wagonjwa wanaweza kuhudhuria; Ijumaa yao inachukua nafasi ya Adhuhuri
- 1
Jiandae
Oga josho, vaa nguo safi, jipake manukato (wanaume), na uende mapema.
- 2
Sunna kabla
Sali Tahiyyatul Masjid au rakaa nne za sunna (Hanafi) kabla ya hotuba.
- 3
Sikiliza hotuba
Kaa kimya na kwa usikivu; kuzungumza wakati wa hotuba hakuruhusiwi, hata kumwambia mtu anyamaze.
- 4
Rakaa mbili za faradhi
Sali rakaa mbili nyuma ya imamu, zinazosomwa kwa sauti. Zinachukua nafasi ya Adhuhuri.
- 5
Sunna baada
Rakaa nne (Hanafi na Shafii), au mbili nyumbani, kama alivyofanya Mtume ﷺ.
Soma Sura Al-Kahf, mswalie Mtume ﷺ kwa wingi, na uombe dua — kuna saa siku ya Ijumaa ambayo dua hujibiwa, hutafutwa hasa baada ya Alasiri.
Sala za Idd
Rakaa mbili kwa jamaa katika Idd el-Fitr (1 Shawwal) na Idd el-Hajj (10 Dhul Hijja), kuanzia takriban dakika 15–20 baada ya macheo hadi kabla ya adhuhuri. Hakuna adhana wala iqama, na hotuba huja baada ya sala.
Wajibu. Takbira tatu za ziada katika kila rakaa, ukiinua mikono: katika ya kwanza baada ya dua ya kufungulia na kabla ya kisomo; katika ya pili baada ya kisomo, kabla ya rukuu.
Sunna iliyokokotezwa. Takbira saba za ziada katika rakaa ya kwanza baada ya dua ya kufungulia, na tano katika ya pili kabla ya kisomo.
Sunna iliyokokotezwa. Takbira sita za ziada katika rakaa ya kwanza baada ya takbira ya kuhirimia, na tano katika ya pili.
Faradhi ya jamii. Takbira sita za ziada katika rakaa ya kwanza na tano katika ya pili, kabla ya kisomo.
Sunna za Idd
- Josho, nguo bora na manukato
- Kula tende kabla ya sala ya Idd el-Fitr; kuchelewesha kula hadi baada ya sala katika Idd el-Hajj
- Kutoa Zakatul Fitri kabla ya sala ya Idd el-Fitr
- Kusoma takbira za Idd njiani
- Kwenda kwa njia moja na kurudi kwa nyingine
ٱللَّهُ أَكْبَرُ ٱللَّهُ أَكْبَرُ لَا إِلَٰهَ إِلَّا ٱللَّهُ، وَٱللَّهُ أَكْبَرُ ٱللَّهُ أَكْبَرُ وَلِلَّهِ ٱلْحَمْدُ
Allah ni Mkubwa, Allah ni Mkubwa, hapana mungu ila Allah. Allah ni Mkubwa, Allah ni Mkubwa, na sifa zote njema ni za Allah.
Jeneza (sala ya maiti)
Faradhi ya jamii inayosaliwa kwa kusimama, kwa takbira nne bila rukuu wala sijda. Imamu husimama usawa wa kifua cha maiti (Hanafi); madhehebu ya Shafii na Hanbali husimama usawa wa kichwa cha mwanaume na katikati ya mwanamke.
- 1
Nia na takbira ya kwanza
Nuia sala ya jeneza, inua mikono na useme “Allahu akbar”. Kisha soma dua ya kufungulia (Hanafi) au Al-Fatiha (Shafii na Hanbali); Malikiyya humsifu Allah na kuomba dua.
- 2
Takbira ya pili
Sema “Allahu akbar” na usome swala ya Ibrahimiyya kwa Mtume ﷺ.
- 3
Takbira ya tatu — dua kwa maiti
اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِحَيِّنَا وَمَيِّتِنَا، وَشَاهِدِنَا وَغَائِبِنَا، وَصَغِيرِنَا وَكَبِيرِنَا، وَذَكَرِنَا وَأُنْثَانَا، اللَّهُمَّ مَنْ أَحْيَيْتَهُ مِنَّا فَأَحْيِهِ عَلَى الْإِسْلَامِ، وَمَنْ تَوَفَّيْتَهُ مِنَّا فَتَوَفَّهُ عَلَى الْإِيمَانِ
Ewe Allah, wasamehe walio hai miongoni mwetu na waliokufa, waliopo na wasiokuwepo, wadogo wetu na wakubwa wetu, wanaume wetu na wanawake wetu. Ewe Allah, unayemhuisha miongoni mwetu, mhuishe juu ya Uislamu, na unayemfisha, mfishe juu ya imani. (Jami' at-Tirmidhi 1024, Sunan Abi Dawud 3201)
- 4
Takbira ya nne na salamu
Sema “Allahu akbar”, simama kidogo (baadhi huongeza dua fupi), kisha toa salamu — kulia peke yake, au pande zote mbili kwa mujibu wa madhehebu.
Badala ya kuomba msamaha, omba: “Allahummaj'alhu lana faratan, waj'alhu lana ajran wa dhukhran” — Ewe Allah, mjaalie kuwa mtangulizi wetu, malipo na hazina kwetu.
Tarawehe
Tarawehe ni sala ya usiku ya Ramadhani, husaliwa baada ya Isha na kabla ya Witri, mbili mbili pamoja na mapumziko mafupi baada ya kila nne. Ni sunna iliyokokotezwa, bora kwa jamaa. Rakaa ishirini ni msimamo wa madhehebu ya Hanafi, Shafii na Hanbali, kufuata desturi iliyowekwa wakati wa Umar; rakaa nane pia husaliwa sana, kwa mujibu wa riwaya ya Aisha kuhusu sala ya usiku ya Mtume ﷺ (Sahih al-Bukhari 1147).
Misikiti mingi husoma juzuu moja kila usiku ili Kurani nzima ikhitimishwe ndani ya mwezi.
Sala za usiku na za sunna
Tahajudi
Sala ya usiku baada ya kulala, bora katika theluthi ya mwisho ya usiku, mbili mbili — kwa kawaida rakaa mbili hadi kumi na mbili, zikimalizwa kwa Witri.
Dhuha / Ishraq
Rakaa mbili hadi nane (au kumi na mbili) kuanzia takriban dakika 15–20 baada ya macheo hadi muda mfupi kabla ya adhuhuri.
Tahiyyatul Masjid
Rakaa mbili unapoingia msikitini kabla ya kukaa (Sahih al-Bukhari 444).
Baada ya udhu
Rakaa mbili baada ya kutawadha, zilizosifiwa katika hadithi ya Bilal (Sahih al-Bukhari 1149).
Sala ya Toba
Jitwaharishe, sali rakaa mbili na umwombe Allah msamaha (Sunan Abi Dawud 1521).
Kabla ya Alasiri na Isha
Rakaa nne kabla ya Alasiri na kabla ya Isha ni sunna inayopendekezwa (isiyokokotezwa).
Istikhara (kuomba kuchaguliwa kheri)
- 1
Sali rakaa mbili za sunna
Kwa nia ya Istikhara, wakati wowote isipokuwa nyakati zilizokatazwa.
- 2
Soma dua
اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْتَخِيرُكَ بِعِلْمِكَ، وَأَسْتَقْدِرُكَ بِقُدْرَتِكَ، وَأَسْأَلُكَ مِنْ فَضْلِكَ الْعَظِيمِ، فَإِنَّكَ تَقْدِرُ وَلَا أَقْدِرُ، وَتَعْلَمُ وَلَا أَعْلَمُ، وَأَنْتَ عَلَّامُ الْغُيُوبِ، اللَّهُمَّ إِنْ كُنْتَ تَعْلَمُ أَنَّ هَذَا الْأَمْرَ خَيْرٌ لِي فِي دِينِي وَمَعَاشِي وَعَاقِبَةِ أَمْرِي فَاقْدُرْهُ لِي وَيَسِّرْهُ لِي ثُمَّ بَارِكْ لِي فِيهِ، وَإِنْ كُنْتَ تَعْلَمُ أَنَّ هَذَا الْأَمْرَ شَرٌّ لِي فِي دِينِي وَمَعَاشِي وَعَاقِبَةِ أَمْرِي فَاصْرِفْهُ عَنِّي وَاصْرِفْنِي عَنْهُ، وَاقْدُرْ لِيَ الْخَيْرَ حَيْثُ كَانَ ثُمَّ أَرْضِنِي بِهِ
Taja jambo lako mahali pa “hadhal-amr” (jambo hili). (Sahih al-Bukhari 1162)
- 3
Endelea kwa kutegemea
Fanya kinachoonekana bora baada ya kushauriana; wepesi au vikwazo katika jambo ni sehemu ya jibu. Ndoto si lazima.
Sala za kupatwa kwa jua na kuomba mvua
Rakaa mbili kama sala ya kawaida ya sunna, kwa kisomo kirefu, kwa jamaa, zikifuatiwa na dua mpaka kupatwa kumalizike.
Rakaa mbili, kila moja ikiwa na visimamo viwili, visomo viwili na rukuu mbili, kisha hotuba.
Rakaa mbili, kila moja ikiwa na visimamo viwili na rukuu mbili; hakuna hotuba, lakini mawaidha yanapendekezwa.
Rakaa mbili, kila moja ikiwa na visimamo viwili na rukuu mbili, kwa kisomo kirefu.
Salatul Istisqa (kuomba mvua) — wakati wa ukame, jamii hutoka kwa unyenyekevu kwenda uwanjani, husali rakaa mbili (kama sala ya Idd kwa madhehebu ya Shafii na Hanbali), na imamu huomba dua na msamaha. Imam Abu Hanifa aliona kwamba dua na istighfari vinatosha, huku wanafunzi wake Abu Yusuf na Muhammad wakithibitisha sala.
Kulipa sala zilizopita (qadha)
- Kila sala ya faradhi iliyopita lazima ilipwe — haraka iwezekanavyo, pamoja na toba ikiwa iliachwa bila udhuru
- Isali kama ilivyopaswa: rakaa nne zinabaki nne hata zikilipwa safarini (na mbili ikiwa ilipita ukiwa safarini)
- Nuia sala husika, mf. “Alfajiri ya kwanza iliyonipita” au “Adhuhuri ya mwisho iliyonipita”
- Witri pia hulipwa kwa mujibu wa madhehebu ya Hanafi
- Miaka mingi iliyopita: sali sala moja au zaidi za faradhi za ziada pamoja na kila sala ya siku hadi umalize
Mpangilio kati ya sala zilizopita na za sasa ni wajibu ikiwa zilizopita ni chini ya sita, isipokuwa wakati ukiwa mfupi au mtu amesahau.
Kufuata mpangilio kunapendekezwa, si wajibu.
Mpangilio ni wajibu kwa idadi ndogo (nne au chini) zinapokumbukwa.
Mpangilio ni wajibu, isipokuwa mtu akisahau au akihofia kupitwa na sala ya sasa.
Sala ya mgonjwa na msafiri
- 1
Simama ukiweza
Kusimama ni nguzo ya sala ya faradhi kwa anayeweza.
- 2
La sivyo kaa
Sali ukiwa umekaa sakafuni au kwenye kiti, ukirukuu na kusujudu kadiri uwezavyo; sijda iwe chini kuliko rukuu.
- 3
La sivyo lala
Lala upande wa kulia ukielekea Kibla, au chali miguu ikielekea huko, na uashirie harakati kwa kichwa.
- 4
Usiiache sala kamwe
Maadamu akili ipo sala inabaki kuwa wajibu, kwa namna yoyote mtu anayoweza (Sahih al-Bukhari 1117).