Waajibnimada
يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ كُتِبَ عَلَيْكُمُ ٱلصِّيَامُ كَمَا كُتِبَ عَلَى ٱلَّذِينَ مِن قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ
Kuwa rumeeyow, waxaa laydiin qoray soonka sidii loogu qoray kuwii idinka horreeyay, si aad u dhawrsataan.
Ramadaan wuxuu ku bilaabmaa muuqashada bisha cusub ama dhammaystirka soddon maalmood oo Shacbaan ah. Nabiga ﷺ wuxuu yiri: “Qofkii soomana Ramadaan isagoo rumaysan oo ajar raadinaya, waxaa loo dhaafaa dambiyadiisii hore.” (Saxiix al-Bukhaari 38, Saxiix Muslim 760)
Cidda soonka ku waajibto — iyo cidda laga dhaafo
| Qofka | Xukunka | Kadib |
|---|---|---|
| Muslim qaangaar ah, caqli leh, caafimaad qaba oo deggan | Waa inuu soomaa | — |
| Musaafir (safar qiyaastii 80 km ama ka badan) | Wuu afuri karaa | Gut maalmaha (qadaa) |
| Bukaan ku-meel-gaar ah | Wuu afuri karaa haddii soonku dhibayo ama dib u dhigayo bogsiinta | Gut maalmaha |
| Bukaan joogto ah ama oday aan soomi karin | Waa laga dhaafay | Bixi fidyo maalin kasta |
| Caado ama dhiigga dhalmada | Waa inaysan soomin | Gut maalmaha |
| Uur leh ama naaso nuujinaysa, oo dhib ka baqaysa | Wuu afuri karaa | Gut maalmaha; madaahibta qaar waxay ku daraan fidyo marka ilmaha keliya laga baqo |
| Ilmo aan qaangaarin | Waajib kuma aha | Si tartiib ah ayaa loo baraa |
Sida loo soomo
- 1
Niyad
Qalbigaaga ku niyayso soonka. Ramadaanka, madaahibta Maaliki, Shaafici iyo Xanbali waxay niyadda ka dhigaan waajib waaberiga ka hor; madhabta Xanafi waxay oggoshahay ilaa duhurka ka hor. Maalikiyadu waxay oggol yihiin hal niyad bisha oo dhan.
- 2
Suxuur
Cun cuntada waaberiga ka horreysa, adigoo u dhowaynaya Subaxa. “Suxuur cuna, maxaa yeelay suxuurka barako ayaa ku jirta.” (Saxiix al-Bukhaari 1923)
- 3
Ka joogso waaberiga ilaa qorrax-dhaca
Cunto, cabbitaan, sigaar cabbid iyo galmo midna laga bilaabo waaberiga dhabta ah (Subax) ilaa qorrax-dhaca (Maqrib).
- 4
Ilaali carrabka iyo xubnaha
Ka fogow beenta, xanta, muranka iyo wax kasta oo dhaawacaya ajarka soonka.
- 5
Afur
ذَهَبَ ٱلظَّمَأُ وَٱبْتَلَّتِ ٱلْعُرُوقُ وَثَبَتَ ٱلْأَجْرُ إِنْ شَاءَ ٱللَّهُ
Dhahaba adh-dhama'u wabtallatil-'uruqu wa thabatal-ajru in sha' Allah
Ku degdeg afurka marka qorraxdu dhacdo, waxaa ugu fiican timir qoyan ama biyo (Sunan Abii Daawuud 2357).
Waxa soonka jebiya
| Ficil | Saamayn | Waxa loo baahan yahay |
|---|---|---|
| Cunid ama cabbid ula kac ah | Wuu jebiyaa soonka | Qadaa; Xanafi iyo Maaliki waxay sidoo kale waajib ka dhigaan kafaaro |
| Galmo maalintii | Wuu jebiyaa soonka | Qadaa iyo kafaaro (waa la isku raacay) |
| Mantag ula kac ah | Wuu jebiyaa soonka | Qadaa |
| Bilowga caadada ama dhiigga dhalmada | Wuu joojiyaa soonka | Qadaa |
| Sigaar cabbid ama qiiq ula kac ah oo la nuugo | Wuu jebiyaa soonka | Qadaa |
| Irbado nafaqo ah ama faleebo | Wuu jebiyaa soonka | Qadaa |
| Cunid halmaan ah | Ma jebiyo soonka | Sii wad soonka (Maaliki: gut maalintaas) |
| Mantag aan ula kac ahayn | Ma jebiyo soonka | — |
| Cadayashada, rumayga, liqidda candhuufta | Ma jebiyo soonka | Ka fogow liqidda daawada ilkaha |
| Qubeyska, cadarka, dhibcaha indhaha (ra'yiga badan) | Ma jebiyo soonka | — |
Jebinta soonka Ramadaan ee ula kac ah ee galmo (iyo, Xanafi iyo Maaliki, cunid ama cabbid ula kac ah): xorayn addoon, haddii la awoodi waayo laba bilood oo isku xiga soon, haddii la awoodi waayo lixdan miskiin oo la quudiyo.
Qadaa, fidyo iyo kafaaro
Qadaa
Gudashada maalin la dhaafay hal maalin oo soon ah, waxaa ugu fiican Ramadaanka xiga ka hor.
Fidyo
Quudinta hal miskiin maalin kasta kuwa joogto ahaan aan soomi karin — qiyaastii hal cunto ama qiimaheeda (Xanafi: nus saac oo sarreen ah).
Kafaaro
Lixdan maalmood oo isku xiga oo soon ah, ama lixdan miskiin oo la quudiyo haddii la awoodi waayo, soonka Ramadaan ee si ula kac ah loo jebiyay.
Ka faa'iidaysiga Ramadaan
- Tuko Taraawiixda habeenkii, jamaaco ama guriga
- Akhri oo ka fikir Qur'aanka — dad badan ayaa ugu yaraan hal mar dhammaystira
- Ka raadi Laylatul Qadar habeenada kisiga ah ee tobanka dambe, gaar ahaan habeenka 27aad
- Samee ictikaaf (ku hakashada masjidka) tobanka maalmood ee dambe
- Si deeqsinimo ah wax u bixi oo afuri dadka soomanaya
- Bixi Sakada Fidriga salaadda Ciidda ka hor
لَيْلَةُ ٱلْقَدْرِ خَيْرٌ مِّنْ أَلْفِ شَهْرٍ
Habeenka Qadarku wuu ka khayr badan yahay kun bilood.
اللَّهُمَّ إِنَّكَ عَفُوٌّ تُحِبُّ الْعَفْوَ فَاعْفُ عَنِّي — “Allow, adigu waxaad tahay Cafiye, waxaadna jeceshahay cafiska, ee i cafi.” (Jaamic at-Tirmidi 3513)
Sakada Fidriga
Sakada Fidrigu waxay waajib ku tahay muslim kasta oo leh cunto ka badan baahidiisa maalinta Ciidda, waxaana bixiya madaxa qoyska qof kasta oo uu masruufo. Waa hal saac (qiyaastii 2.5–3 kg) oo cunto aasaasi ah sida timir, shciir, sabiib ama bariis. Madhabta Xanafi waxay oggoshahay nus saac oo sarreen ah iyo in qiimaheeda lacag ahaan loo bixiyo; culimo badan oo madaahibta kale ah ayaa sidoo kale aqbala lacag marka ay miskiinka u roon tahay. Waa in la bixiyo salaadda Ciidda ka hor, waxaana la bixin karaa hal ama laba maalmood ka hor.
Soomaha la jecel yahay iyo kuwa la reebay
| Soon | Goorma | Xukunka |
|---|---|---|
| Lixda maalmood ee Shawwaal | Lix maalmood oo kasta oo Ciidul Fidri ka dambeeya | Waa la jecel yahay — sida sannad oo dhan la soomay (Saxiix Muslim 1164) |
| Maalinta Carafa | 9 Dul Xijja, kuwa aan xajka joogin | Waa la jecel yahay — wuxuu dhaafaa laba sano |
| Caashuuraa | 10 Muxarram, iyo 9-ka | Waa la jecel yahay — wuxuu dhaafaa sannadkii hore |
| Isniinta iyo Khamiista | Toddobaad kasta | Waa la jecel yahay |
| Ayyaamul Biid | 13, 14, 15 bil kasta oo Hijri ah | Waa la jecel yahay |
| Soonka Daawuud | Maalin-dhaaf | Soonka sunnada ugu wanaagsan |
| Ciidul Fidri iyo Ciidul Adxa | 1 Shawwaal, 10 Dul Xijja | Waa la reebay |
| Maalmaha Tashriiqa | 11, 12, 13 Dul Xijja | Waa la reebay (marka laga reebo xujaajta qaar) |
Su'aalo
Su'aalaha badanaa la is weydiiyo
Maxaa dhaca haddii aan wax cuno Subaxa kadib anigoo moodaya inay weli habeen tahay?
Inta badan waxay qabaan in soonka maalintaas la gudo, iyadoo qofku sii joogsanayo inta ka dhiman maalinta.
Ma soomi karaa suxuur la'aan?
Haa, soonku waa sax; suxuurku waa sunno barako weyn leh.
Baaritaanka dhiiggu ma jebiyaa soonka?
Dhiig yar oo la qaado ma jebiyo soonka sida ay qabaan culimada badankood. Xanbaliyadu waxay qabaan in xijaamadu jebiso.
Goorma ayuu soonku dhammaadaa meelaha maalintu aad u dheer tahay?
Ku soom waaberiga iyo qorrax-dhaca deegaanka. Meesha aysan si caadi ah u dhicin, culimadu waxay kula taliyaan in la raaco magaalada ugu dhow ee maalmo caadi ah leh ama waqtiyada Makka.